W j\u0119zyku polskim s\u0142owo przyprawa<\/em> jest rzeczownikiem odczasownikowym pochodz\u0105cym od czasownika przyprawi\u0107 \u2013 doda\u0107 czego\u015b. Nie wskazuje wi\u0119c na wygl\u0105d b\u0105d\u017a te\u017c na cech\u0119 przyprawy. Odmiennie sprawa wygl\u0105da w innych j\u0119zykach u\u017cywanych niegdy\u015b b\u0105d\u017a obecnie w Europie. \u0141acina najcz\u0119\u015bciej u\u017cywa\u0142a okre\u015ble\u0144 aromata<\/em>\/aromatica<\/em> b\u0105d\u017a znane z p\u00f3\u017anego Cesarstwa species <\/em>(towary luksusowe). Od tego \u0142aci\u0144skiego s\u0142owa wywodzi si\u0119 z kolei w\u0142oskie s\u0142owo spezie<\/em>, francuskie okre\u015blenie \u00e9pice <\/em>oraz angielskie Spice<\/em>. Niemieckie Gew\u00fcrtz<\/em> pochodzi od niemieckiego s\u0142owa oznaczaj\u0105cego korze\u0144, st\u0105d te\u017c koreni<\/em> w j\u0119zyku czeskim (przypomnijmy, \u017ce czasem \u2013 szczeg\u00f3lnie dawniej \u2013 korzeniami okre\u015blano przyprawy r\u00f3wnie\u017c w Polsce). Rosyjskie s\u0142owo \u043f\u0440\u044f\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c <\/em>oznaczaj\u0105ce przyprawy wywodzi si\u0119 natomiast od s\u0142owa pieprz.<\/p>\n\n\n\n Cynamon (\u0142aci\u0144ska nazwa <em>Cinnamomum verum) swoj\u0105 ojczyzn\u0119 ma na wyspie Cejlon (Sri Lanka). Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce wyspa ta od czas\u00f3w najdawniejszych a\u017c do dzisiaj utrzyma\u0142a pozycj\u0119 lidera w produkcji cynamonu. Wprawdzie statystyki wymieniaj\u0105 przed Sri Lank\u0105 Chiny, ale tam uprawiany jest przede wszystkim nieco odmienny cynamon chi\u0144ski (kasja).<\/p>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n Nazwa cynamon pochodzi prawdopodobnie od malajskiego s\u0142owa \u201ekajmanis\u201d, kt\u00f3re do j\u0119zyk\u00f3w europejskich przesz\u0142o poprzez zapo\u017cyczenie do j\u0119zyka greckiego \u2013 kinn\u00e1m\u014dmon (nast\u0119pnie k\u00ednnamon). Nale\u017cy bowiem pami\u0119ta\u0107, \u017ce jest to jedna z najstarszych przypraw znanych cz\u0142owiekowi. Wprawdzie pocz\u0105tkowo wykorzystywano go przede wszystkim jako lek (zw\u0142aszcza afrodyzjak), ale ju\u017c w czasach rzymskich by\u0142 u\u017cywany jako sk\u0142adnik potraw. Bardzo drogi sk\u0142adnik! Pliniusz Starszy (23 r. n.e.-79 r. n.e.), po\u015bwi\u0119caj\u0105c w swej \u201eHistorii naturalnej\u201d cynamonowi rozdzia\u0142 42 ksi\u0119gi XII, podaje, \u017ce funt cynamonu (tj. ponad trzysta gram) kosztowa\u0142 tysi\u0105c denar\u00f3w. Mo\u017cna przypomnie\u0107, \u017ce \u017co\u0142d legionisty w tym czasie wynosi\u0142 225 denar\u00f3w rocznie!<\/p>\n\n\n\n W \u015bredniowieczu cynamon nadal dociera\u0142 do Europy, chocia\u017c jej mieszka\u0144cy nie mieli \u015bwiadomo\u015bci kraju pochodzenia wonnej przyprawy. \u201eCzyny Ludwika \u015awi\u0119tego, kr\u00f3la Francji\u201d napisane w XIII w. przez Jana de Joinville informowa\u0142y czytelnika: \u201eW miejscu, gdzie rzeka [Nil] wp\u0142ywa do Egiptu, ludzie, kt\u00f3rzy s\u0105 przyzwyczajeni do tej pracy, zarzucaj\u0105 wieczorem swoje rozpostarte sieci do rzeki, a kiedy nadchodzi ranek znajduj\u0105 w swoich sieciach te artyku\u0142y, kt\u00f3re s\u0105 sprzedawana na wag\u0119 i zanoszone do tego kraju, a s\u0105 to imbir, rabarbar, drzewo aloesowe i cynamon. Powiadaj\u0105, \u017ce rzeczy te pochodz\u0105 z raju ziemskiego, gdzie wiatr str\u0105ca je z rajskich drzew \u2026\u201d (t\u0142. M. G\u0142odek). Nieco wi\u0119cej o cynamonie m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107 Marco Polo, ale w tym temacie wykaza\u0142 daleko posuni\u0119to pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107. Jest to nader zrozumia\u0142e, jako \u017ce w tym czasie monopol na handel cynamonem posiada\u0142a de facto Wenecja, ojczyzna s\u0142ynnego podr\u00f3\u017cnika oraz kupca.<\/p>\n\n\n\n Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 w ko\u0144cu XV w., kiedy to portugalski odkrywca Vasco da Gama utorowa\u0142 drog\u0119 do Indii, op\u0142ywaj\u0105c Afryk\u0119. Odt\u0105d republiki w\u0142oskie straci\u0142y monopol, a walk\u0119 o dostawy przypraw (w tym cynamonu) z Indii rozpocz\u0119\u0142y nowe pot\u0119gi: Portugalia, Hiszpania, do kt\u00f3rych szybko do\u0142\u0105czy\u0142a Anglia, a nast\u0119pnie Holandia.<\/p>\n\n\n\n Nawet kiedy handel cynamonem stanowi\u0142 monopol Republiki \u015bw. Marka, to mieszka\u0144cy Europy, mimo horrendalnych cen, nie potrafili sobie wyobrazi\u0107 wykwintnej kuchni bez tej przyprawy. Cynamon nie tylko by\u0142 nieodzownym sk\u0142adnikiem napoj\u00f3w na bazie wina, lecz tak\u017ce by\u0142 dodatkiem do r\u00f3\u017cnych sos\u00f3w, poprawia\u0142 smak zaj\u0119cy b\u0105d\u017a kuropatw, komponowa\u0142 si\u0119 z czerwonym mi\u0119sem. Z czasem jego zastosowanie ograniczano g\u0142\u00f3wnie do s\u0142odyczy, ale przez d\u0142ugie wieki by\u0142 nieodzownym elementem kuchni i apteki najwi\u0119kszych mocarstw \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n Pieprz kubeba<\/em> \u2013 obecnie najcz\u0119\u015bciej wyst\u0119puj\u0105cym rodzajem pieprzu jest pieprz czarny uprawiany ju\u017c na ca\u0142ym \u015bwiecie, w \u015bredniowieczu natomiast popularn\u0105 przypraw\u0105 \u2013 i nies\u0142usznie troch\u0119 zapomnian\u0105 \u2013 by\u0142 pochodz\u0105cy z wysp indonezyjskich, zw\u0142aszcza z Jawy pieprz kubeba, sprowadzany przez Indie i kraje Lewantu, nast\u0119pnie rozpowszechniany na dworach europejskich przez kupc\u00f3w weneckich. Przyprawa ta doskonale komponowa\u0142a si\u0119 z mi\u0119sem oraz serami.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Szafran jest niew\u0105tpliwie najdro\u017cszym sk\u0142adnikiem kuchni, co jednak \u0142atwo t\u0142umaczy fakt, \u017ce kilogram tej przyprawy uzyskuje si\u0119, zbieraj\u0105c 100-250 tysi\u0119cy kwiat\u00f3w (\u0107wier\u0107 miliona, by uzyska\u0107 kilogram!). Nazwa szafran wywodzi si\u0119 od arabskiego wyrazu \u201eza’far\u0101n\u201d (odnosi si\u0119 on do z\u0142otego koloru szafranu). Nie oznacza to bynajmniej, \u017ce przyprawa ta pojawi\u0142a si\u0119 na sto\u0142ach dopiero wraz z ekspansj\u0105 Arab\u00f3w w VII wieku.<\/p>\n\n\n\n Szafran, jak i inne przyprawy, rozpoczyna sw\u0105 histori\u0119 na staro\u017cytnym Bliskim Wschodzie. Dziki przodek jest ju\u017c nieznany. Prawdopodobnie szafran zosta\u0142 udomowiony na terenach Grecji (dok\u0142adnie na Krecie) i stamt\u0105d rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 na inne obszary. Sugerowano r\u00f3wnie\u017c, \u017ce by\u0107 mo\u017ce pochodzi\u0142 z Azji Mniejszej. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce w czasach Bizancjum upatrywano ojczyzny przyprawy w Cylicji.<\/p>\n\n\n\n Szafran uprawny (zwany te\u017c krokusem purpurowym) jest hodowany do dzi\u015b, a jego najwi\u0119ksze uprawy lokalizuje si\u0119 w Iranie, poza tym wa\u017cne plantacje znajduj\u0105 si\u0119 w Grecji, Hiszpanii oraz w Indiach. U\u017cycie szafranu jest wspomniane w staro\u017cytnym Egipcie, w traktacie medycznym z XVI wieku p.n.e., znanym obecnie jako \u201epapirus Ebersa\u201d. Naturalnie szafran wspomniany jest r\u00f3wnie\u017c w Biblii: \u201eWyros\u0142a\u015b jak gaj drzew granatowych z wybornymi owocami, kwiatami cyprysu i nardu. Nard i szafran, trzcina i cynamon z wszelkimi wonnymi krzewami, mirr\u0105 i aloesem, ze wszystkimi wybornymi balsamami\u201d (Pie\u015b\u0144 na pie\u015bniami, 4, 13-14). U\u017cywali szafranu r\u00f3wnie\u017c Persowie oraz Grecy i Rzymianie zar\u00f3wno jako przyprawy, jak i barwnika daj\u0105cego \u017c\u00f3\u0142ty kolor.<\/p>\n\n\n\n W \u015bredniowiecznej Europie by\u0142 wykorzystywany w kuchniach wszystkich kraj\u00f3w, jakkolwiek by\u0142 przypraw\u0105 bardzo drog\u0105. W Polsce, studiuj\u0105c rachunki dworu jagiello\u0144skiego, \u0142atwo mo\u017cna dostrzec, jak wa\u017cna by\u0142a rola szafranu. Przytoczy\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c staropolskie powiedzenie: \u201epieprznie i szafranno, moja mo\u015bcia panno\u201d, pami\u0119taj\u0105c jednocze\u015bnie, \u017ce dodawano go do potraw w minimalnych ilo\u015bciach, nie tylko ze wzgl\u0119du na jego cen\u0119, ale r\u00f3wnie\u017c z powodu bardzo wyrazistego smaku.<\/p>\n\n\n\n O cenie szafranu wydaje si\u0119 tak\u017ce \u015bwiadczy\u0107 to, \u017ce \u2013 jak niesie wie\u015b\u0107 \u2013 za pr\u00f3b\u0119 fa\u0142szowania przyprawy mo\u017cna by\u0142o zap\u0142aci\u0107 \u017cyciem. Najcz\u0119\u015bciej fa\u0142szowano szafran, dodaj\u0105c sproszkowany korze\u0144 kurkumy.<\/p>\n\n\n\n Kwiaty szafranu o barwie najcz\u0119\u015bciej niebiesko-fioletowej b\u0105d\u017a liliowej zbiera si\u0119 jesieni\u0105, lecz do wytworzenia przyprawy wykorzystuje si\u0119 charakterystyczny s\u0142upek zako\u0144czony trzema krwistoczerwonymi znamionami. Jest to w\u0142a\u015bnie ta cz\u0119\u015b\u0107 kwiatu, kt\u00f3ra daje \u00f3w drogi specyfik. Prac\u0119 ow\u0105 nale\u017cy wykonywa\u0107 w kr\u00f3tkim czasie oraz r\u0119cznie, co tym bardziej podra\u017ca koszty produkcji. Rocznie \u2013 jak si\u0119 szacuje \u2013 wytwarza si\u0119 zaledwie 300 ton przyprawy, czyli statystycznie na jednego mieszka\u0144ca ziemi przypada 0,04 grama szafranu.<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n Go\u017adziki pochodz\u0105 z Moluk\u00f3w, czyli dawnych Wysp Korzennych, stanowi\u0105c obecnie cz\u0119\u015b\u0107 Indonezji. Przypraw\u0119 produkuje si\u0119 z p\u0105k\u00f3w kwiat\u00f3w wiecznie zielonego drzewa zwanego go\u017adzikowcem korzennym. Pojawiaj\u0105 si\u0119 w ma\u0142ych gronach dwa razy w roku, od lipca do wrze\u015bnia i od listopada do stycznia i s\u0105 w\u00f3wczas zbierane r\u0119cznie, a nast\u0119pnie suszone na s\u0142o\u0144cu.<\/p>\n\n\n\n Przyprawa ta znana jest od staro\u017cytno\u015bci, a jej \u0142aci\u0144ska nazwa (clavus<\/em>) mia\u0142a pochodzi\u0107 od podobie\u0144stwa do gwo\u017adzia. Istotnie bowiem suchy, nieotwarty pocz\u0105tek go\u017adzikowca przypomina ma\u0142y gw\u00f3\u017ad\u017a. By\u0107 mo\u017ce wspomina o tej przyprawie Pliniusz Starszy w swej Historii naturalnej<\/em>, z pewno\u015bci\u0105 natomiast w kolejnych stuleciach kupcy rozpowszechnili przypraw\u0119 w basenie Morza \u015ar\u00f3dziemnego. W IV wieku go\u017adziki s\u0105 wspomniane w\u015br\u00f3d cennych dar\u00f3w \u2013 obok z\u0142ota, drogocennych sprz\u0119t\u00f3w oraz wonno\u015bci \u2013 jakie Konstantyn I Wielki przes\u0142a\u0142 papie\u017cowi Sylwestrowi na rzecz bazyliki \u015bw. Piotra w Rzymie. Wspomina o tym Liber pontificalis<\/em>, czyli powsta\u0142e na przestrzeni wiek\u00f3w \u015brednich biografie papie\u017cy. Przez ca\u0142e \u015bredniowiecze przyprawa by\u0142a ceniona w Europie, ale o miejscu pochodzenia zdano sobie spraw\u0119 dopiero w XIV wieku. O ojczy\u017anie go\u017adzik\u00f3w wspomina\u0142 enigmatycznie Marco Polo w Opisaniu \u015bwiata<\/em>. W XVI wieku monopol na handel przypraw\u0105 starali si\u0119 uzyska\u0107 Portugalczycy, lecz utracili go na rzecz Holendr\u00f3w oraz Anglik\u00f3w. W XVIII w. Francuzi rozpocz\u0119li upraw\u0119 go\u017adzikowca korzennego na wyspie Mauritius, a nast\u0119pnie na Zanzibarze, kt\u00f3ry obecnie jest jednym z najwi\u0119kszych producent\u00f3w przyprawy.<\/p>\n\n\n\n Go\u017adziki by\u0142y r\u00f3wnie\u017c doceniane jako lekarstwo. \u015aredniowieczni medycy zalecali stosowa\u0107 je jako \u015brodek wspomagaj\u0105cy trawienie i od\u015bwie\u017caj\u0105cy oddech. W XVII wieku z kolei pochodz\u0105cy z Moraw, farmaceuta, botanik i misjonarz Jerzy J\u00f3zef Kamel zidentyfikowa\u0142 go\u017adzik jako bardzo silny \u015brodek antyseptyczny przydatny przy b\u00f3lach z\u0119b\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Go\u017adziki mo\u017cna stosowa\u0107 zar\u00f3wno do s\u0142odkich, jak i pikantnych potraw, jednak ze wzgl\u0119du na wyrazisty smak zaleca si\u0119 oszcz\u0119dne u\u017cycie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Marzeniem Europejczyk\u00f3w w p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu by\u0142y Wyspy Korzenne (obecnie Moluki w Indonezji), sk\u0105d sprowadzano tak wyt\u0119sknione w Europie przyprawy, dodaj\u0105ce smaku i aromatu serwowanym przez wieku potrawom. Spisane dzieje tych wonnych dodatk\u00f3w do potraw si\u0119gaj\u0105 jednak ju\u017c czas\u00f3w staro\u017cytnej Mezopotamii, Egiptu oraz Izraela. Ju\u017c kilka tysi\u0119cy lat temu mieszka\u0144cy pierwszych cywilizacji u\u017cywali powszechnie cynamonu, oregano …. Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"class_list":["post-109","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/109","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=109"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/109\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":500,"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/109\/revisions\/500"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=109"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/marcepany.pl\/wpmm\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/cynamon.jpg\")
Cynamon<\/h2>\n\n\n\nPieprz<\/h2>\n\n\n\n
Szafran<\/h2>\n\n\n\n
Go\u017adziki<\/h2>\n\n\n\n