![\"\"](\"https:\/\/marcepany.pl\/wpmm\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/jablko.png\")
Jab\u0142ko<\/h2>\n\n\n\nOwoce towarzyszy\u0142y cz\u0142owiekowi od zawsze. Ju\u017c wsp\u00f3lny przodek ludzi i ma\u0142p \u017cywi\u0142 si\u0119 owocami. Utrudniony dost\u0119p do nich by\u0107 mo\u017ce by\u0142 jedn\u0105 z przyczyn, kt\u00f3ra pchn\u0119\u0142y naszych przodk\u00f3w na inny tor ewolucji. Owoce zjadane przez ludzi stanowi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 drzew lub krzew\u00f3w, czasem te\u017c bylin. Najcz\u0119\u015bciej byliny dostarczaj\u0105 jednak cz\u0142owiekowi warzyw.<\/p>\n\n\n\n
Ogr\u00f3d ze smacznymi owocami stanowi kanw\u0119 wielu ludzkich wierze\u0144. W tym kr\u0119gu mie\u015bci si\u0119 chyba najs\u0142ynniejszy ogr\u00f3d \u2013 Raj. W Raju Ewa, wbrew woli Stw\u00f3rcy, skosztowa\u0107 mia\u0142a zakazanego owocu \u2013 bli\u017cej zreszt\u0105 niesprecyzowanego. Prawdopodobnie w V w. n.e. uto\u017csamiono ten owoc z jab\u0142kiem. Dlaczego? Pomys\u0142 pojawi\u0142 si\u0119 w kr\u0119gu chrze\u015bcija\u0144stwa rzymskiego, a w niemal ka\u017cdym sadzie Europy b\u0119d\u0105cej cz\u0119\u015bci\u0105 Imperium Romanum ros\u0142y jab\u0142onie, wi\u0119c logika podpowiada\u0142a jedno … w Raju te\u017c ros\u0142y jab\u0142onie.<\/p>\n\n\n\n
Bez wzgl\u0119du na to, jaki owoc zjad\u0142a Ewa, z pewno\u015bci\u0105 zasoby Raju zapewnia\u0142y jego mieszka\u0144com odpowiednie utrzymanie i dopiero po wygnaniu ludzie musieli nauczy\u0107 si\u0119 pracowa\u0107 w pocie czo\u0142a, aby zdoby\u0107 odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 po\u017cywienia. Nie nale\u017cy jednak zapomina\u0107, \u017ce owoce by\u0142y cennym uzupe\u0142nieniem diety pierwszych rolnik\u00f3w w staro\u017cytnych centrach cywilizacyjnych. Rzecz inaczej mia\u0142a si\u0119 natomiast w strefie klimatu umiarkowanego, gdzie udomowione owoce pojawiaj\u0105 si\u0119 p\u00f3\u017aniej ni\u017c zbo\u017ca czy ro\u015bliny str\u0105czkowe.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3wnie\u017c obecnie uprawiane gatunki owoc\u00f3w s\u0105 niezwykle wa\u017cnym uzupe\u0142nieniem zasob\u00f3w \u017cywno\u015bciowych \u015bwiata. Uwa\u017ca si\u0119, \u017ce obejmuj\u0105 one od 22 do 23 procent istotnych dla ludzko\u015bci upraw. Jednak w krajach s\u0142abiej rozwini\u0119tych (zw\u0142aszcza tropikalnych) ich rola jest jeszcze wi\u0119ksza, poniewa\u017c uprawy owocowe s\u0105 szeroko wykorzystywane jako \u017ar\u00f3d\u0142o utrzymania lokalnej ludno\u015bci. Znaczenie owoc\u00f3w wzmacnia tak\u017ce fakt, \u017ce dostarczaj\u0105 one wiele witamin i minera\u0142\u00f3w, niezb\u0119dnych dla zdrowej diety, a tak\u017ce uatrakcyjniaj\u0105 swym wygl\u0105dem, barw\u0105 i smakiem lokalne kuchnie \u015bwiata!<\/p>\n\n\n\n
Jab\u0142ko<\/h2>\n\n\n\nJab\u0142ka by\u0142y znane ju\u017c w staro\u017cytnej Mezopotamii oraz w Egipcie, jednak dopiero w czasach rozkwitu cywilizacji greckiej jab\u0142ka zacz\u0119\u0142y wygl\u0105da\u0107 bardziej nowocze\u015bnie, poniewa\u017c Grecy byli zaznajomieni ze sztuk\u0105 szczepienia. Wspomina o tym procederze ju\u017c poeta Hezjod w swych \u201ePracach i dniach\u201d (VIII w. p.n.e.). Prawdziwymi mistrzami w tym fachu okazali si\u0119 natomiast \u017cyj\u0105cy w Italii Etruskowie, kt\u00f3rzy zaszczepili mi\u0142o\u015b\u0107 do jab\u0142ek tak\u017ce Rzymianom. W\u015br\u00f3d znanych powiedze\u0144 \u0142aci\u0144skich znajduje si\u0119 i takie: \u201eab ovo usque ad mala\u201d, co w dos\u0142ownym t\u0142umaczeniu znaczy: \u201eod jaja a\u017c do jab\u0142ek\u201d, a w przeno\u015bni \u201eod pocz\u0105tku do ko\u0144ca\u201d b\u0105d\u017a \u201eod zak\u0105ski do deseru\u201d. Powiedzenie zwi\u0105zane by\u0142o z tym, \u017ce ka\u017cda uczta Rzymian ko\u0144czy\u0142a si\u0119 spo\u017cyciem jab\u0142ek. Zwyczaj spo\u017cywania tych owoc\u00f3w istnia\u0142 r\u00f3wnie\u017c w \u015bredniowieczu, kiedy to jab\u0142ko mia\u0142o pomaga\u0107 w utrzymaniu higieny jamy ustnej, zast\u0119puj\u0105c szczoteczk\u0119 do z\u0119b\u00f3w! Idea ta \u2013 niestety b\u0142\u0119dna i niebezpieczna \u2013 utrzymuje si\u0119 zreszt\u0105 po dzi\u015b.<\/p>\n\n\n\n
Owoc zosta\u0142 udomowiony w Azji \u015arodkowej i da\u0142 pocz\u0105tek wszystkim znanym obecnie gatunkom. Archeologiczne \u015blady w\u0119dr\u00f3wki jab\u0142ka s\u0105 wprawdzie sk\u0105pe, ale bez w\u0105tpienia rozpowszechniali owoc kupcy i podr\u00f3\u017cnicy wzd\u0142u\u017c szlak\u00f3w handlowych biegn\u0105cych z Azji \u015arodkowej. Na nowych ziemiach krzy\u017cowa\u0142 si\u0119 z innymi dzikimi odmianami, jak np. jab\u0142oni\u0105 dzik\u0105 (p\u0142onk\u0105).<\/p>\n\n\n\n
Rzymianie rozwin\u0119li r\u00f3wnie\u017c techniki przechowywania jab\u0142ek. Autorzy \u0142aci\u0144scy zajmuj\u0105cy si\u0119 kwestiami rolniczymi jak Pliniusz czy Columella doradzali zakopywanie owoc\u00f3w w hermetycznie zamkni\u0119tych naczyniach (np. amforach). Powszechnie przetrzymywano te\u017c jab\u0142ka w ch\u0142odnych i przestronnych pomieszczeniach. Znano r\u00f3wnie\u017c konserwowanie owoc\u00f3w jab\u0142oni w miodzie b\u0105d\u017a w s\u0142odkim winie, lecz w\u00f3wczas jab\u0142ka przekszta\u0142ca\u0142y si\u0119 w rodzaj konfitury.<\/p>\n\n\n\n
Jab\u0142ka w kuchni rzymskiej stanowi\u0142y wa\u017cny dodatek do mi\u0119s oraz innych potraw. Popularno\u015b\u0107 utrzyma\u0142y r\u00f3wnie\u017c w \u015bredniowieczu, b\u0119d\u0105c owocem tanim i \u0142atwo dost\u0119pnym, s\u0142u\u017c\u0105cym jako uzupe\u0142nienie posi\u0142ku. Popularno\u015b\u0107 jab\u0142ek utrzyma\u0142a si\u0119 do czas\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n
Granat to jeden z najstarszych udomowionych owoc\u00f3w. Znany na Bliskim Wschodzie ju\u017c kilka tysi\u0119cy lat p.n.e. Granat pochodzi\u0142 by\u0107 mo\u017ce z teren\u00f3w dzisiejszego Iranu, lecz tabliczki z pismem klinowym z po\u0142owy III tysi\u0105clecia p.n.e. wspominaj\u0105 o granatach w Mezopotamii, tysi\u0105c lat p\u00f3\u017aniej owoc ten jest tak\u017ce popularny w Egipcie, a kiedy z kraju nad Nilem uciekli \u017bydzi i po czterdziestu latach w\u0119dr\u00f3wki mieli wkroczy\u0107 do Ziemi Obiecanej, to wys\u0142ani przez Jozuego zwiadowcy przynie\u015bli informacj\u0119 o dorodnych granatach gwarantuj\u0105cych \u017cyzno\u015b\u0107 ziem. W nast\u0119pnych stuleciach granaty stawa\u0142y si\u0119 popularne w ca\u0142ym basenie Morza \u015ar\u00f3dziemnego. Tekst Odysei<\/em> podaje opis sad\u00f3w kr\u00f3la Feak\u00f3w Alkinoosa:<\/p>\n\n\n\n Za \u01f3ie\u01f3i\u0144cem sad du\u017cy ci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 od brony,<\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n Czteromorgowy, wko\u0142o p\u0142otem ogro\u01f3ony,<\/em><\/p>\n\n\n\n K\u0119dy drzewa wysokie i kwieciem okryte<\/em><\/p>\n\n\n\n Ro\u01f3\u0105 granaty, gruszki, <\/em>j<\/em>ab\u0142ka smakowite,<\/em><\/p>\n\n\n\n S\u0142odkie figi. To\u017c drzewa oliwne tam by\u0142y\u2026<\/em> (t\u0142. L. Siemie\u0144ski)<\/p>\n\n\n\n Z opisu tego wyra\u017anie wynika, \u017ce ju\u017c w Grecji doby archaicznej granaty by\u0142y powszechnie znane. \u0141aci\u0144ska nazwa owocu \u2013 jab\u0142ko fenickie (malum punicum<\/em>) \u2013 sugeruje, \u017ce w zachodniej cz\u0119\u015bci Mediterraneum rozpowszechnienie uprawy granat\u00f3w by\u0142o zas\u0142ug\u0105 Fenicjan, a \u015bci\u015blej bior\u0105c, mieszka\u0144c\u00f3w pot\u0119\u017cnej Kartaginy w Afryce P\u00f3\u0142nocnej.<\/p>\n\n\n\n Swoj\u0105 popularno\u015b\u0107 w basenie Morza \u015ar\u00f3dziemnego utrzyma\u0142 r\u00f3wnie\u017c w \u015bredniowieczu. Jako ciekawostk\u0119 mo\u017cna poda\u0107, \u017ce od tego owocu pochodzi nazwa ostatniego niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa muzu\u0142ma\u0144skiego w Hiszpanii \u2013 emiratu Grenady. Legenda g\u0142osi nawet, \u017ce kiedy w\u0142adcy emiratu sprzeciwili si\u0119 kr\u00f3lowi Ferdynandowi, to mia\u0142 zawo\u0142a\u0107: wyd\u0142ubi\u0119 nasiona z tego granatu, jedno po drugim<\/em>. Wyd\u0142ubywanie zako\u0144czy\u0142, jak wiadomo, w roku 1492, zdobywaj\u0105c miasto Grenad\u0119. ,Zasi\u0119g popularno\u015bci granat\u00f3w si\u0119gn\u0105\u0142 jednak dalej na p\u00f3\u0142noc \u2013 np. do Anglii, gdzie nasion u\u017cywano do dekorowania potraw. Warto zauwa\u017cy\u0107 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce kwa\u015bny sok z grantu by\u0142 wykorzystywany \u2013 obok cytryn \u2013 do wzbogacania smaku potraw, zw\u0142aszcza sos\u00f3w. Wraz z odkryciami geograficznymi granatowiec pojawi\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w Nowym \u015awiecie.<\/p>\n\n\n\n Uwa\u017cano te\u017c, \u017ce granat zjedzony przed posi\u0142kiem pobudza apetyt. Z kolei \u015bredniowieczni medycy polecali granaty jako \u015brodek na kaszel i jako afrodyzjak.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Owoce towarzyszy\u0142y cz\u0142owiekowi od zawsze. Ju\u017c wsp\u00f3lny przodek ludzi i ma\u0142p \u017cywi\u0142 si\u0119 owocami. Utrudniony dost\u0119p do nich by\u0107 mo\u017ce by\u0142 jedn\u0105 z przyczyn, kt\u00f3ra pchn\u0119\u0142y naszych przodk\u00f3w na inny tor ewolucji. Owoce zjadane przez ludzi stanowi\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 drzew lub krzew\u00f3w, czasem te\u017c bylin. Najcz\u0119\u015bciej byliny dostarczaj\u0105 jednak cz\u0142owiekowi warzyw. Ogr\u00f3d ze smacznymi owocami stanowi …. Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"class_list":["post-113","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/113","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=113"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/113\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":499,"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/113\/revisions\/499"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=113"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}