{"id":417,"date":"2020-10-30T20:29:15","date_gmt":"2020-10-30T20:29:15","guid":{"rendered":"https:\/\/marcepany.pl\/?page_id=417"},"modified":"2020-10-30T20:36:35","modified_gmt":"2020-10-30T20:36:35","slug":"piotrkow-legionowy-zwiazki-miasta-i-regionu-z-legionami-polskimi","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/marcepany.pl\/?page_id=417","title":{"rendered":"Piotrk\u00f3w Legionowy. Zwi\u0105zki miasta i regionu z Legionami Polskimi"},"content":{"rendered":"\n

Pocz\u0105tki. Ruch skautowy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Idea zbrojnego wywalczenia wolno\u015bci, po dramatycznych do\u015bwiadczeniach powstania styczniowego, podj\u0119ta zosta\u0142a dopiero w wyniku kl\u0119sk, jakie ponosi\u0142a armia rosyjska w wojnie z Japoni\u0105. Na czo\u0142o dzia\u0142aczy, kt\u00f3rzy byli zwolennikami idei powsta\u0144czej, wysun\u0105\u0142 si\u0119 J\u00f3zef Pi\u0142sudski, kt\u00f3ry przyst\u0105pi\u0142 do tworzenia Organizacji Bojowej.<\/p>\n\n\n\n

Spo\u0142ecze\u0144stwo Piotrkowa (zw\u0142aszcza starsza m\u0142odzie\u017c) \u017cywo w\u0142\u0105cza\u0142o si\u0119 w akcje samokszta\u0142ceniowe, patriotyczne, protestacyjne. Ju\u017c 1 lutego 1905 roku zacz\u0105\u0142 si\u0119 w mie\u015bcie strajk szkolny. Kolportowano odezwy i ulotki. W\u0142adze represjonowa\u0142y prawie 500 uczni\u00f3w. Na wie\u015b\u0107 o czerwcowych walkach w \u0141odzi wyst\u0105pili r\u00f3wnie\u017c robotnicy piotrkowscy. W czasie demonstracji dosz\u0142o do wymiany ognia z interweniuj\u0105c\u0105 policj\u0105. W latach 1905-1907 Piotrk\u00f3w by\u0142 widowni\u0105 masowych, cz\u0119sto dramatycznych wyst\u0105pie\u0144. Cho\u0107 w\u0142adze st\u0142umi\u0142y masowe protesty, to wielu ich uczestnik\u00f3w przesz\u0142o od jawnych manifestacji do dzia\u0142alno\u015bci w konspiracyjnych organizacjach niepodleg\u0142o\u015bciowych. Zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d m\u0142odych os\u00f3b zdoby\u0142y wp\u0142ywy Zwi\u0105zki Strzeleckie, Polskie Dru\u017cyny Strzeleckie i scauting.<\/p>\n\n\n\n

\u0106wiczebny oddzia\u0142 skautowy powsta\u0142 w Piotrkowie w zimie 1910\/1911 roku. Organizatorem i przewodnicz\u0105cym by\u0142 pocz\u0105tkowo Henryk Gnoi\u0144ski, a p\u00f3\u017aniej Stefan Rowecki. W kolejnym roku skautowie w\u0142\u0105czyli si\u0119 czynnie w zwalczanie przeciwnik\u00f3w strajku szkolnego. W roku szkolnym 1912\/13 skauting zrzesza\u0142 ok. 150 cz\u0142onk\u00f3w. Dru\u017cyn\u0105 im Cypriana Godebskiego kierowa\u0142 Boles\u0142aw P\u0105gowski, natomiast w roku kolejnym Stefan Czerwi\u0144ski. Organizacja nawi\u0105za\u0142a wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z m\u0142odzie\u017c\u0105 robotnicz\u0105 z Narodowego Zwi\u0105zku Robotniczego. Zdobyto nawet kilka karabin\u00f3w. W ruchu skautowym czynne by\u0142y tak\u017ce dziewcz\u0119ta pod kierunkiem Marii Klemensiewicz\u00f3wny. W 1914 roku rozpocz\u0119to organizowanie w Piotrkowie komendy Polskiej Dru\u017cyny Strzeleckiej.<\/p>\n\n\n\n

I wojna \u015bwiatowa. Legiony<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wielu spo\u015br\u00f3d piotrkowian, kt\u00f3rzy zaanga\u017cowali si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 spiskow\u0105, musia\u0142o ucieka\u0107 z Kr\u00f3lestwa do Galicji przed prze\u015bladowaniami. Tam w\u0142\u0105czyli si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 polskich organizacji paramilitarnych i w ramach formacji strzelc\u00f3w wyruszyli na b\u00f3j o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski w sierpniu 1914 roku.<\/p>\n\n\n\n

Jednym z \u017co\u0142nierzy I Kompanii Kadrowej by\u0142 Kazimierz Strzelecki, ps. Kazik, kt\u00f3ry urodzi\u0142 si\u0119 w Rozprzy w 1893 roku. W kompanii znale\u017ali si\u0119 jeszcze inni, kt\u00f3rzy zwi\u0105zani byli z ziemi\u0105 piotrkowsk\u0105. Z samego miasta wywodzi\u0142 si\u0119 Marian Ludwik Frydrych, kt\u00f3ry urodzi\u0142 si\u0119 w roku 1897. Z Bukowa, le\u017c\u0105cego mi\u0119dzy Rozprz\u0105 a Be\u0142chatowem, pochodzi\u0142 Janusz G\u0142uchowski. Jako kawalerzysta uczestniczy\u0142 w dzia\u0142aniach patrolu W\u0142adys\u0142awa Beliny Pra\u017cmowskiego, kt\u00f3ry pierwszy przekroczy\u0142 granic\u0119 Kr\u00f3lestwa jeszcze przed formalnym wybuchem wojny, prowadz\u0105c misj\u0119 zwiadowcz\u0105. W du\u017cym zgrupowaniu strzelc\u00f3w dowodzonym przez Mieczys\u0142awa Trojanowskiego \u201eRyszarda\u201d wyruszy\u0142 z Oleandr\u00f3w Stefan Rowecki, nosz\u0105cy pseudonim \u201eRadecki\u201d. W\u015br\u00f3d strzelc\u00f3w, kt\u00f3rzy maszerowali z Krakowa by\u0142o kilkunastu, kt\u00f3rzy swoje korzenie wywodzili z ziemi piotrkowskiej.<\/p>\n\n\n\n

\u017bo\u0142nierze i emisariusze Legion\u00f3w Polskich przybyli na kr\u00f3tko do Piotrkowa ju\u017c w pa\u017adzierniku 1914 roku. Poza werbunkiem grupy m\u0142odych ochotnik\u00f3w, zwi\u0105zanych g\u0142\u00f3wnie ze skautingiem, nie prowadzili szerszych dzia\u0142a\u0144. Dopiero po ostatecznym wyparciu Rosjan z zachodniej cz\u0119\u015bci Kr\u00f3lestwa w grudniu tego roku, polski ruch niepodleg\u0142o\u015bciowy, jak i dow\u00f3dztwo Legion\u00f3w Polskich, zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na Piotrk\u00f3w, upatruj\u0105c tam swej nowej siedziby. Miasto, b\u0119d\u0105ce przed wojn\u0105 stolic\u0105 guberni, posiada\u0142o bowiem szereg zalet, jako tymczasowa kwatera najwy\u017cszych w\u0142adz legionowych. Mia\u0142o dogodne po\u0142o\u017cenie w stosunku do reszty kraju, mieszka\u0144c\u00f3w sprzyjaj\u0105cych idei niepodleg\u0142o\u015bciowej, odpowiednie zasoby budynk\u00f3w i pomieszcze\u0144, komunikacj\u0119 kolejow\u0105 z reszt\u0105 ziem okupowanych i z Krakowem, lokalizacj\u0119 w pobli\u017cu granicy okupacji niemieckiej (ok. 20 km) i niewielk\u0105 odleg\u0142o\u015b\u0107 od Warszawy, dok\u0105d w przysz\u0142o\u015bci zamierza\u0142y si\u0119 przenie\u015b\u0107 najwa\u017cniejsze w\u0142adze legionowe.<\/p>\n\n\n\n

Po uzyskaniu zgody ze strony w\u0142adz austriackich, od lutego 1915 roku, do Piotrkowa zacz\u0119\u0142y przybywa\u0107 instytucje i zak\u0142ady legionowe. Jako pierwszy przyby\u0142 do miasta Departament Wojskowy NKN, a w kwietniu najwy\u017csza w\u0142adza legionowa \u2013 Komenda Legion\u00f3w Polskich. Ta zmiana lokalizacji wi\u0105za\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z planami uzupe\u0142nienia strat i rozbudow\u0105 formacji legionowych \u2013 utworzeniem III Brygady. Mia\u0142o si\u0119 to odby\u0107 w oparciu o ochotnik\u00f3w z Kr\u00f3lestwa.<\/p>\n\n\n\n

W dniu 16 lutego 1915 roku rozkazem Naczelnej Komendy Armii powo\u0142ano do \u017cycia Komend\u0119 Grupy Legion\u00f3w Polskich. Komenda Grupy LP stacjonowa\u0142a w Piotrkowie do pa\u017adziernika 1915 roku, gdy przeniesiono j\u0105 do Kozienic, a nast\u0119pnie do D\u0119blina. Zosta\u0142a rozwi\u0105zana w lutym 1917 roku.<\/p>\n\n\n\n

Jej zadaniem by\u0142o organizowanie i szkolenie nowych oddzia\u0142\u00f3w oraz kierowanie wszystkimi instytucjami legionowymi na zapleczu frontu. Podlega\u0142y jej mi\u0119dzy innymi instytucje i zak\u0142ady s\u0142u\u017cby zdrowia Legion\u00f3w Polskich, takie jak szpitale, ambulatoria, o\u015brodki rehabilitacji i rekonwalescent\u00f3w. Sprawami tymi w ramach Komendy Grupy LP kierowa\u0142 Szef Sanitarny Komendy Grupy LP.<\/p>\n\n\n\n

Komendzie Grupy LP podporz\u0105dkowano Departament Wojskowy NKN. W 1915 roku do jego kompetencji nale\u017ca\u0142y jedynie sprawy agitacji i ewidencjonowania poborowych. Wykonywa\u0142 te zadania poprzez Centralne Biuro Werbunkowe, Centralne Biuro Poborowe,<\/p>\n\n\n\n

i Centralny Urz\u0105d Ewidencyjny. Poprzez Biuro Zapomogowe wspiera\u0142 rodziny legionist\u00f3w oraz inwalid\u00f3w legionowych. Wype\u0142nianie zada\u0144 propagandowych Departamentu odbywa\u0142o si\u0119 poprzez Biuro Prasowe, Administracj\u0119 Wydawnictw, Drukarni\u0119 Pa\u0144stwow\u0105 i Biuro Techniczno-Fotograficzne. Biura DW NKN mie\u015bci\u0142y si\u0119, w nieistniej\u0105cym dzi\u015b budynku, przy ul. Rokszyckiej 22 (obecnie ul. Gabriela Narutowicza).<\/p>\n\n\n\n

Uwolnienie od Rosjan znacznej cz\u0119\u015bci Kr\u00f3lestwa pozwoli\u0142o na realizacj\u0119 plan\u00f3w rozbudowy Legion\u00f3w Polskich o kolejn\u0105 brygad\u0119. W dniu 8 maja 1915 roku, Komenda Legion\u00f3w Polskich wyda\u0142a rozkaz o utworzeniu III Brygady LP. W jej sk\u0142ad mia\u0142y wej\u015b\u0107 dwa pu\u0142ki piechoty (o numerach 4 i 6), dwa szwadrony kawalerii (o numerach 5 i 6), dwie baterie artylerii (o numerach 1 i 6) oraz pododdzia\u0142y s\u0142u\u017cb. Organizacj\u0119 i szkolenie oddzia\u0142\u00f3w i pododdzia\u0142\u00f3w brygady prowadzono w miejscowo\u015bciach i wsiach po\u0142o\u017conych mi\u0119dzy Piotrowem a Radomskiem.<\/p>\n\n\n\n

Dow\u00f3dc\u0105 4 pu\u0142ku piechoty LP zosta\u0142 pp\u0142k Boles\u0142aw Roja. Sztab pu\u0142ku rozlokowa\u0142 si\u0119 w \u0141ochy\u0144sku ko\u0142o Rozprzy. I batalion 4 pp LP powsta\u0142 na bazie istniej\u0105cego od jesieni 1914 roku batalionu uzupe\u0142niaj\u0105cego kpt A. Galicy, kt\u00f3ry w lutym przyby\u0142 do Radomska. Tam rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces reorganizacji w batalion nowego \u2013 4 pp LP. Po wydzieleniu z dotychczasowej struktury zacz\u0105tk\u00f3w nowych batalion\u00f3w uzupe\u0142niaj\u0105cych nr 1 i 2, przyst\u0105piono do reorganizacji. Reszt\u0119 pododdzia\u0142u, po wch\u0142oni\u0119ciu uzupe\u0142nie\u0144 podzielono na cztery kompanie. By\u0142y pocz\u0105tkowo rozrzucone w miejscowo\u015bciach wzd\u0142u\u017c linii kolejowej. Stacjonowa\u0142y w Radomsku, Widzowie, i Kamie\u0144sku. Utrudnia\u0142o to proces organizacji. W po\u0142owie maja pododdzia\u0142, ju\u017c jako I batalion 4 pp LP, przeniesiony zosta\u0142 do Rozprzy. Dow\u00f3dc\u0105 batalionu pozosta\u0142 kpt. Andrzej Galica. Brak odpowiednich pomieszcze\u0144 w samej miejscowo\u015bci spowodowa\u0142, \u017ce kompanie rozlokowane zosta\u0142y w pobliskich \u0141azach, Ignacowie i Cekanowie.<\/p>\n\n\n\n

Kolejny, II batalion 4 pp LP, utworzony zosta\u0142 w oparciu o resztki pododdzia\u0142\u00f3w, jakie pozosta\u0142y po reorganizacji 2 i 3 pp LP. Dokonano jej podczas odpoczynku skrwawionych w walkach w Karpatach oddzia\u0142\u00f3w skierowanych do Ko\u0142omyi w marcu 1915 roku. Kadr\u0119 oficersk\u0105, podoficersk\u0105 oraz \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy nie dostali przydzia\u0142\u00f3w, przewieziono kolej\u0105, przez W\u0119gry i Dziedzice, do Kr\u00f3lestwa. W trakcie transportu dokonano reorganizacji, tworz\u0105c nowe struktury i mianowano dow\u00f3dc\u00f3w. Do celu podr\u00f3\u017cy, do Rozprzy transport dotar\u0142 21 IV. W kilka dni p\u00f3\u017aniej, 27 IV dow\u00f3dztwo nad tymi pododdzia\u0142ami obj\u0105\u0142 kpt. Franciszek Sikorski. W ramach dalszych reorganizacji, wydzielono grup\u0119 oficer\u00f3w, podoficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy weszli w sk\u0142ad Komendy Grupy Legion\u00f3w Polskich. Po tych reorganizacjach ustali\u0142 si\u0119 sk\u0142ad II batalionu 4 pp LP.<\/p>\n\n\n\n

III batalion 4 pp LP powsta\u0142 z cz\u0119\u015bci batalionu uzupe\u0142niaj\u0105cego, kt\u00f3rym wcze\u015bniej dowodzi\u0142 kpt Tadeusz Terlecki. Pododdzia\u0142 ten powsta\u0142 w ko\u0144cu kwietnia 1915 roku i stacjonowa\u0142 w Krzy\u017canowie (ok. 5 km. od Rozprzy). Szeregi nowego batalionu uzupe\u0142nili ochotnicy z Kr\u00f3lestwa oraz rekonwalescenci powracaj\u0105cy po kuracjach. Dow\u00f3dc\u0105 batalionu zosta\u0142 mianowany kpt. Edward Szerauc, kt\u00f3ry wcze\u015bniej dowodzi\u0142 kompaniami w batalionie kpt. F. Sikorskiego oraz kpt. A. Galicy.<\/p>\n\n\n\n

Poza batalionami piechoty powstawa\u0142y niezb\u0119dne dla pu\u0142ku pododdzia\u0142y. Si\u0142\u0119 ognia pu\u0142ku mia\u0142y wzmacnia\u0107 karabiny maszynowe. Pod dow\u00f3dztwem ppor. J\u00f3zefa Klisiewicza powsta\u0142 oddzia\u0142 karabin\u00f3w maszynowych, kt\u00f3ry organizowa\u0142 si\u0119 w Milejowie. Posiada\u0142 osiem karabin\u00f3w maszynowych. Pu\u0142k powinien wg etatu posiada\u0107 pododdzia\u0142 pionier\u00f3w (saper\u00f3w), ale jego wyszkolenie i organizacja op\u00f3\u017ani\u0142a si\u0119 i nie by\u0142 w pe\u0142ni gotowy. Wyruszy\u0142 na front bez wyposa\u017cenia. Brakowa\u0142o r\u00f3wnie\u017c pododdzia\u0142u \u0142\u0105czno\u015bci (telefonicznego). Ostatecznie przydzielono do 4 pp LP pododdzia\u0142, kt\u00f3ry by\u0142 formowany dla dow\u00f3dztwa III Brygady. S\u0142u\u017cba zdrowia pu\u0142ku i w batalionach zosta\u0142a w pe\u0142ni zorganizowana.<\/p>\n\n\n\n

W po\u0142owie lipca 1915 roku pomimo, \u017ce 4 pu\u0142k LP nie uko\u0144czy\u0142 szkolenia i nie by\u0142 w pe\u0142ni zorganizowany a tak\u017ce brakowa\u0142o mu wielu \u017co\u0142nierzy do uzupe\u0142nienia stan\u00f3w i nie dostarczono wielu element\u00f3w wyposa\u017cenia i uzbrojenia, Komenda Legion\u00f3w Polskich zdecydowa\u0142a o wys\u0142aniu pu\u0142ku na front. Przed ostatecznym podj\u0119ciem decyzji dokonano 12 lipca przegl\u0105du i mimo widocznych brak\u00f3w podtrzymano decyzj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Rozprza \u017cegna\u0142a si\u0119 z odchodz\u0105cymi na front legionistami, z kt\u00f3rymi z\u017cy\u0142a si\u0119 przez kilka miesi\u0119cy ich pobytu w tej okolicy. Odprawiono uroczyst\u0105 msz\u0119 w miejscowym ko\u015bciele, w intencji szcz\u0119\u015bliwego powrotu do dom\u00f3w po zako\u0144czonej wojnie. Bataliony wymaszerowa\u0142y kolejno do Piotrkowa. Dalsze uroczysto\u015bci po\u017cegnania pu\u0142ku odby\u0142y si\u0119 15 lipca. Odprawiono polow\u0105 msz\u0119, wr\u0119czono sztandar, ufundowany przez Lig\u0119 Kobiet wspieraj\u0105c\u0105 ide\u0119 legionow\u0105. Pu\u0142k przedefilowa\u0142 i po\u017cegna\u0142 si\u0119 z ludno\u015bci\u0105 Piotrkowa. Potem nast\u0105pi\u0142 za\u0142adunek do poci\u0105g\u00f3w, kt\u00f3re wyruszy\u0142y w kierunku frontu.<\/p>\n\n\n\n

Wymarsz 4 pp LP z Rozprzy nie ko\u0144czy\u0142 zwi\u0105zk\u00f3w miejscowo\u015bci i regionu z Legionami Polskimi. Utworzony 8 maja batalion uzupe\u0142niaj\u0105cy nr 3, kt\u00f3ry pozosta\u0142 w miejscowo\u015bci sta\u0142 si\u0119 zacz\u0105tkiem kolejnego pu\u0142ku. Batalion przyjmowa\u0142 ochotnik\u00f3w a jego kompanie powi\u0119ksza\u0142y si\u0119. Prowadzono intensywne szkolenie i w ko\u0144cu lipca zadecydowano o utworzeniu 6 pu\u0142ku piechoty Legion\u00f3w Polskich. Jego dow\u00f3dc\u0105 mianowano mjr. Witolda Rylskiego. Oficjalnie pu\u0142k powsta\u0142 27 lipca 1915 roku. Pocz\u0105tkowo tworzy\u0142y go trzy bataliony po dwie kompanie. Do 12 sierpnia zosta\u0142y rozwini\u0119te w kolejne kompanie tak, \u017ce nominalnie bataliony liczy\u0142y po cztery kompanie. Nie mia\u0142y jednak pe\u0142nych sk\u0142ad\u00f3w i nie by\u0142y gotowe do wype\u0142nienia zada\u0144. Dalej trwa\u0142o wcielanie kolejnych ochotnik\u00f3w i ich szkolenie. Dow\u00f3dcami batalion\u00f3w zostali: por. Tadeusz M\u00fcller, kpt. Jan Kozicki i por. Tadeusz Jakubowski. Poza piechot\u0105 organizowano pododdzia\u0142 karabin\u00f3w maszynowych i techniczny. Naczelnym lekarzem pu\u0142ku zosta\u0142 dr Stefan Buchowiecki W sk\u0142adzie pu\u0142ku znalaz\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pododdzia\u0142 sk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 z m\u0142odocianych skaut\u00f3w pochodz\u0105cych z \u0141odzi, Piotrkowa i okolic. Organizowany by\u0142 pocz\u0105tkowo w Piotrkowie a p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 przeniesiony do Rozprzy.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnolegle z formowaniem 6 pp LP tworzono jednostki, kt\u00f3re by\u0142y podporz\u0105dkowane dow\u00f3dztwu III Brygady LP. By\u0142y to dwa szwadrony kawalerii oraz dwie baterie artylerii. Kawaleria formowa\u0142a si\u0119 w Milejowie, natomiast artyleria we wsi Belzatka ko\u0142o Piotrkowa. W po\u0142owie wrze\u015bnia, a wi\u0119c po dw\u00f3ch miesi\u0105cach istnienia 6 pp LP, zdecydowano o wymarszu oddzia\u0142u na front. Zabrak\u0142o czasu do uko\u0144czenia szkolenia oraz pe\u0142nego wyposa\u017cenia i uzbrojenia. Artyleria posiada\u0142a jedynie cztery armaty, brakowa\u0142o r\u00f3wnie\u017c karabin\u00f3w maszynowych.<\/p>\n\n\n\n

Uroczyste po\u017cegnanie pu\u0142ku oraz pododdzia\u0142\u00f3w brygadowych odby\u0142o si\u0119 w Rozprzy i w Piotrkowie 14 i 15 wrze\u015bnia. Pu\u0142k otrzyma\u0142 dwa sztandary – od Warszawy oraz skaut\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

I wojna \u015bwiatowa. S\u0142u\u017cba zdrowia Legion\u00f3w<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S\u0142u\u017cba zdrowia Legion\u00f3w Polskich od jesieni 1914 roku stara\u0142a si\u0119 rozwin\u0105\u0107 baz\u0119 szpitaln\u0105. W wyniku dzia\u0142a\u0144 wojennych kilkakrotnie przenoszono tworzone dora\u017anie szpitale.<\/p>\n\n\n\n

W ko\u0144cu maja 1915 roku w\u0142adze legionowe podj\u0119\u0142y decyzj\u0119 o zorganizowaniu w Kamie\u0144sku, a zasadniczo w Gomunicach, zespo\u0142u instytucji sanitarnych. Mia\u0142 sk\u0142ada\u0107 si\u0119 ze szpitala posiadaj\u0105cego 180 \u0142\u00f3\u017cek, Domu Rekonwalescent\u00f3w LP na 500 \u0142\u00f3\u017cek oraz zak\u0142adu bakteriologicznego. Pierwsz\u0105 plac\u00f3wk\u0105 bazy medycznej by\u0142 szpital, kt\u00f3ry ju\u017c od 21 IV 1915 roku przyjmowa\u0142 pacjent\u00f3w. Pocz\u0105tkowo dysponowa\u0142 200 \u0142\u00f3\u017ckami, ale wobec rosn\u0105cych potrzeb zosta\u0142 pospiesznie rozbudowany i wkr\u00f3tce m\u00f3g\u0142 pomie\u015bci\u0107 300 chorych. Po pe\u0142nym rozwini\u0119ciu posiada\u0142 6 oddzia\u0142\u00f3w (wewn\u0119trzny, chirurgiczny, zaka\u017any, oczny, gru\u017aliczy i sk\u00f3rno weneryczny). Ulokowano je w willach wybudowanych jeszcze przed wojn\u0105 dla letnik\u00f3w. Ca\u0142y personel lekarski, pomocniczy i administracyjny pochodzi\u0142 wy\u0142\u0105cznie z Legion\u00f3w. Plac\u00f3wka w okresie od kwietnia 1915 r do marca 1916 roku by\u0142a jedynym szpitalem legionowym. Udzieli\u0142a pomocy oko\u0142o 3 tysi\u0105com pacjent\u00f3w. Jednak wobec olbrzymich strat, jakie Legiony ponosi\u0142y w trakcie walk na Lubelszczy\u017anie, a p\u00f3\u017aniej na Polesiu i Wo\u0142yniu, trzeba by\u0142o tworzy\u0107 nowe plac\u00f3wki oraz kierowa\u0107 rannych i chorych do szpitali austriackich.<\/p>\n\n\n\n

W Gomunicach rozlokowany zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c Dom Rekonwalescent\u00f3w Legion\u00f3w Polskich. Umieszczono go w zabudowaniach fabryki mebli gi\u0119tych „Wojciech\u00f3w”. Zadaniem plac\u00f3wki by\u0142o zapewnienie warunk\u00f3w odpoczynku dla legionist\u00f3w, kt\u00f3rzy opuszczali szpitale, ale stan ich zdrowia uniemo\u017cliwia\u0142 powrotu na front. Poza tym kierowano tam tych chorych, kt\u00f3rzy nie wymagali leczenia w szpitalach, natomiast potrzebny by\u0142 im jedynie odpoczynek i ograniczona kuracja.<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c w sierpniu 1915 roku, a wi\u0119c w miesi\u0105c po uruchomieniu, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pomieszczenia o\u015brodka, przygotowane na przyj\u0119cie oko\u0142o 500 pacjent\u00f3w, s\u0105 za ma\u0142e wobec ci\u0105gle rosn\u0105cych potrzeb. W pocz\u0105tkach listopada tego roku przebywa\u0142o na kuracji oko\u0142o 1000 os\u00f3b i spodziewano si\u0119 kolejnych transport\u00f3w pacjent\u00f3w. W grudniu 1915 roku stan chorych przekroczy\u0142 nawet 1300 os\u00f3b. Do 1 wrze\u015bnia 1917 roku plac\u00f3wka w Kamie\u0144sku udzieli\u0142a pomocy przesz\u0142o 19 tys. pacjent\u00f3w. By\u0142 to o\u015brodek, z kt\u00f3rym zetkn\u0119\u0142a si\u0119 oko\u0142o 1\/3 \u017co\u0142nierzy Legion\u00f3w Polskich.<\/p>\n\n\n\n

Wspomniana koncentracja jednostek legionowych w rejonie Piotrkowa w 1915 roku (organizuj\u0105ce si\u0119 4 i 6 pu\u0142ki piechoty, oraz inne pododdzia\u0142y III Brygady LP, jednostki s\u0142u\u017cby zdrowia oraz Komenda Grupy LP z r\u00f3\u017cnymi instytucjami legionowymi) stworzy\u0142y potrzeb\u0119 organizacji ambulatorium dentystycznego. Otwarto je w dniu 4 pa\u017adziernika 1915 roku. Mie\u015bci\u0142o si\u0119 w Piotrkowie przy ul. Bykowskiej 71 i przyjmowa\u0142o pacjent\u00f3w na podstawie skierowa\u0144 od lekarzy oddzia\u0142owych. Pracowa\u0142o trzy godziny przed po\u0142udniem i dwie po po\u0142udniu. W marcu 1916 roku ambulatorium to, zwi\u0105zane ze szpitalem legionowym i Komend\u0105 Grupy LP, przenios\u0142o si\u0119 do Kozienic. P\u00f3\u017aniej pacjent\u00f3w wysy\u0142ano do Krakowa lub do szpitala w Tarnowie. Z tego ostatniego miasta wracali cz\u0119sto nie otrzymuj\u0105c pomocy ze wzgl\u0119du na du\u017c\u0105 liczb\u0119 pacjent\u00f3w, kt\u00f3ra przekracza\u0142a mo\u017cliwo\u015bci lecznicze tej plac\u00f3wki. W pocz\u0105tku 1917 roku potrzeby \u017co\u0142nierzy przebywaj\u0105cych w rejonie Piotrkowa by\u0142y na tyle du\u017ce, \u017ce w\u0142adze zdecydowa\u0142y si\u0119 na organizacj\u0119 kolejnego, oddzielnego ambulatorium dentystycznego w Kamie\u0144sku. Uruchomiono je w dniu 17 lutego 1917 roku.<\/p>\n\n\n\n

Poza wspomnianymi wy\u017cej instytucjami leczniczymi w Gomunicach, w samym Piotrkowie s\u0142u\u017cba zdrowia Legion\u00f3w Polskich posiada\u0142a jedynie ambulatorium udzielaj\u0105ce dora\u017anej pomocy przebywaj\u0105cym w mie\u015bcie \u017co\u0142nierzom, rodzinom wcielonych do s\u0142u\u017cby legionist\u00f3w oraz ubogiej ludno\u015bci miasta i okolicy. Ambulatorium mie\u015bci\u0142o si\u0119 w lokalu przy ul. Tomickiego 20. Jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 finansowana by\u0142a przez DW NKN. Ambulatorium w 1915 roku udziela\u0142o miesi\u0119cznie od 200 do 750 porad. W nast\u0119pnym roku miesi\u0119czna liczba pacjent\u00f3w wzros\u0142a. Porad udzielano od 250 do 1500 miesi\u0119cznie. W 1917 roku nap\u0142yw pacjent\u00f3w nie zmala\u0142. W okresie swego istnienia, ambulatorium udzieli\u0142o, co najmniej 24 tys. Porad, a prawdopodobnie nawet ok. 28-30 tys.<\/p>\n\n\n\n

Jak wspomniano wcze\u015bniej, w ko\u0144cu 1915 roku i w 1916 roku, w zwi\u0105zku z olbrzymimi stratami, jakie ponosi\u0142y Legiony podczas walk na Wo\u0142yniu, zaistnia\u0142a konieczno\u015b\u0107 utworzenia dodatkowej w\u0142asne bazy szpitalnej. Rozkazami Naczelnej Komendy Armii i Zarz\u0105dzeniami NKN utworzono kilkana\u015bcie nowych plac\u00f3wek lub oddzia\u0142\u00f3w szpitalnych oddanych wy\u0142\u0105cznie dla u\u017cytku Legion\u00f3w. Miedzy innymi w oparciu o Czerwony Krzy\u017c zorganizowano trzy szpitale \u2013 w Kielcach, Radomiu i Piotrkowie. W sumie przygotowano w tych trzech miastach ok. 500 \u0142\u00f3\u017cek. Szpital w Piotrkowie uruchomiono 10 sierpnia 1916 roku. Mie\u015bci\u0142 si\u0119 w kilku budynkach przy ul. Bykowskiej 52, Pocztowej 7, Pocztowej 12. Posiada\u0142 160 \u0142\u00f3\u017cek i leczy\u0142 choroby chirurgiczne i wewn\u0119trzne. Koszty niezb\u0119dnych remont\u00f3w adaptacyjnych ponosi\u0142y w\u0142adze gubernialne. Natomiast koszty zwi\u0105zane z leczeniem pokrywa\u0142o Polskie Towarzystwo Czerwonego Krzy\u017ca. Personel medyczny pochodzi\u0142 z Legion\u00f3w. W czerwcu 1917 roku w szpitalu powsta\u0142o laboratorium bakteriologiczne. Pracowa\u0142o nie tylko dla w\u0142asnych potrzeb, ale wykonywa\u0142o badanie zlecone przez lekarza miejskiego oraz szpital epidemiczny w Piotrkowie. Latem 1917 roku w zwi\u0105zku z rozwijaj\u0105cym si\u0119 kryzysem, kt\u00f3rego apogeum nast\u0105pi\u0142o w czasie sk\u0142adania przysi\u0119gi szpital rozwi\u0105zano.<\/p>\n\n\n\n

Z innych, nie mniej wa\u017cnych dla Legion\u00f3w, plac\u00f3wek dzia\u0142aj\u0105cych w Piotrkowie w latach 1915-1917 nale\u017cy wymieni\u0107 stacj\u0119 zborn\u0105 LP. Jej zadaniem by\u0142o zbieranie rekonwalescent\u00f3w z Piotrkowa, Kielc i Radomia, a nast\u0119pnie przekazywanie ich do jednostek uzupe\u0142niaj\u0105cych.<\/p>\n\n\n\n

I wojna \u015bwiatowa. Polska Organizacja Wojskowa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na prze\u0142omie lata i jesieni 1917 roku, po „kryzysie przysi\u0119gowym”, w\u0142adze niemieckie, kt\u00f3re przej\u0119\u0142y zwierzchnictwo na formacjami legionowymi, postanowi\u0142y zlikwidowa\u0107 legionowe instytucje w rejonie Piotrkowa, gdy\u017c po\u0142o\u017cone by\u0142y na terenie okupacji austriackiej i nie mog\u0142y ich w pe\u0142ni kontrolowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\u201eKryzys przysi\u0119gowy\u201d, rozpad Legion\u00f3w i internowanie wielu \u017co\u0142nierzy nie zako\u0144czy\u0142y zwi\u0105zk\u00f3w Piotrkowa z ide\u0105 walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107. Na tym terenie pozosta\u0142y zakonspirowane struktury Polskiej Organizacji Wojskowej, kt\u00f3ra cho\u0107 ograniczona dalej prowadzi\u0142a agitacj\u0119 i szykowa\u0142a si\u0119 do walki.<\/p>\n\n\n\n

POW powsta\u0142a w sierpniu 1914 roku, gdy emisariusze J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego przedostali si\u0119 przez front do Warszawy i doprowadzili do po\u0142\u0105czenia dzia\u0142aj\u0105cych na terenie Kr\u00f3lestwa konspiracyjnych organizacji niepodleg\u0142o\u015bciowych. Jesieni\u0105 1915 roku po opanowaniem teren\u00f3w Kr\u00f3lestwa Polskiego przez pa\u0144stwa centralne POW cz\u0119\u015bciowo ujawni\u0142a si\u0119 i podj\u0119\u0142a intensywne dzia\u0142ania organizacyjne.<\/p>\n\n\n\n

POW prowadzi\u0142a agitacj\u0119 maj\u0105c\u0105 na celu upowszechnienie wiedzy o idei i o walce Legion\u00f3w Polskich. Zach\u0119ca\u0142a do wst\u0119powania w szeregi tej formacji. Efektem tych prac (od 14 sierpnia 1915 r.) by\u0142o zg\u0142oszenie si\u0119 z Piotrkowa i okolic 608 ochotnik\u00f3w. Spo\u015br\u00f3d nich zakwalifikowano do s\u0142u\u017cby 375 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Obszar dawnej guberni piotrkowskiej tworzy\u0142 pocz\u0105tkowo V Okr\u0119g POW. W kwietniu 1916 roku, gdy organizacja znacznie si\u0119 rozwin\u0119\u0142a, z okr\u0119gu piotrkowskiego wyodr\u0119bniono dwa kolejne okr\u0119gi \u2013 w Cz\u0119stochowie i w Zag\u0142\u0119biu. Po kryzysie przysi\u0119gowym w 1917 roku na POW spad\u0142y represje ze strony w\u0142adz niemieckich i w zwi\u0105zku z tym organizacja przesz\u0142a ponownie do pe\u0142nej konspiracji. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 POW skupia\u0142a si\u0119 na szkoleniu wojskowym cz\u0142on\u00f3w. Prowadzono kursy dla szeregowych i podoficerskie. Wybranych kandydat\u00f3w szkolono i przygotowywano, by mogli obj\u0105\u0107 w przysz\u0142o\u015bci funkcje oficer\u00f3w. Kolportowano pras\u0119 i druki propaguj\u0105ce ide\u0119 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105<\/p>\n\n\n\n

W lipcu 1917 roku okr\u0119g piotrkowski liczy\u0142 905 cz\u0142onk\u00f3w (w tym 37 kobiet). Kolejne zmiany organizacyjne doprowadzi\u0142y do zmniejszenia terenu dzia\u0142ania, a co za tym idzie i liczby cz\u0142onk\u00f3w. W 1918 roku okr\u0119g liczy\u0142 oko\u0142o 600 ludzi, z kolei w pa\u017adzierniku by\u0142o ich 570. Peowiacy wyst\u0105pili zbrojnie w listopadzie 1918 roku i wraz z Polakami z armii austro-w\u0119gierskiej przej\u0119li w\u0142adz\u0119 nad Piotrkowem z r\u0105k okupacyjnych. To g\u0142\u00f3wnie na nich oparta zosta\u0142a organizacja 26 pu\u0142ku piechoty Wojska Polskiego, kt\u00f3ry od 7 listopada formowany by\u0142 w Piotrkowie. Pu\u0142k pocz\u0105tkowo zasila\u0142 kolejnymi batalionami front walki na wschodzie, gdzie ostatecznie w kwietniu 1919 roku po\u0142\u0105czono je w struktur\u0119 pu\u0142kow\u0105. Oddzia\u0142 broni\u0142 w marcu 1920 roku Zwiahla a p\u00f3\u017aniej walczy\u0142 z 4 Dywizj\u0105 Kawalerii z Armii Konnej pod Harbulowem. Podczas kontrofensywy w sierpniu odbi\u0142 z r\u0105k rosyjskich W\u0142odaw\u0119. Bra\u0142 we wrze\u015bniu udzia\u0142 w zagonie na Kowel. Po wojnie pu\u0142k nie wr\u00f3ci\u0142 do Piotrkowa, ale stacjonowa\u0142 we Lwowie, a od 1934 roku w Gr\u00f3dku Jagiello\u0144skim. Po wojnie do Piotrkowa skierowany zosta\u0142 25 pu\u0142k piechoty, kt\u00f3ry z\u017cy\u0142 si\u0119 ze spo\u0142eczno\u015bci\u0105 tej ziemi.<\/p>\n\n\n\n

Dokonuj\u0105c podsumowania dzia\u0142alno\u015bci r\u00f3\u017cnych jednostek, instytucji, agend i plac\u00f3wek, legionowych w rejonie Piotrkowa w latach 1915-1917, mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce by\u0142o to najwi\u0119ksze centrum zaplecza Legion\u00f3w Polskich. Ich obecno\u015b\u0107 w tym regionie wywar\u0142a znacz\u0105cy wp\u0142yw na kszta\u0142towanie idei niepodleg\u0142o\u015bciowej. Niestety, do dnia dzisiejszego fakt ten nie posiada odpowiednich trwa\u0142ych \u015blad\u00f3w, upami\u0119tniaj\u0105cych te wydarzenia w tym regionie. Wyj\u0105tek stanowi Rozprza, kt\u00f3ra pami\u0119ta o legionistach.<\/p>\n\n\n\n

Marek Dutkiewicz<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pocz\u0105tki. Ruch skautowy Idea zbrojnego wywalczenia wolno\u015bci, po dramatycznych do\u015bwiadczeniach powstania styczniowego, podj\u0119ta zosta\u0142a dopiero w wyniku kl\u0119sk, jakie ponosi\u0142a armia rosyjska w wojnie z Japoni\u0105. Na czo\u0142o dzia\u0142aczy, kt\u00f3rzy byli zwolennikami idei powsta\u0144czej, wysun\u0105\u0142 si\u0119 J\u00f3zef Pi\u0142sudski, kt\u00f3ry przyst\u0105pi\u0142 do tworzenia Organizacji Bojowej. Spo\u0142ecze\u0144stwo Piotrkowa (zw\u0142aszcza starsza m\u0142odzie\u017c) \u017cywo w\u0142\u0105cza\u0142o si\u0119 w akcje samokszta\u0142ceniowe, ….  Read More<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":"","_links_to":"","_links_to_target":""},"class_list":["post-417","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/417","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=417"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/417\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":423,"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/417\/revisions\/423"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/marcepany.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=417"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}